Pitanje ko može biti branilac u krivičnom postupku nije stvar slobodnog izbora bez ograničenja, već je precizno uređeno procesnim pravilima. Zakonik o krivičnom postupku u članu 73 jasno definiše uslove i ograničenja u pogledu sposobnosti za vršenje funkcije branioca.
Advokat kao jedini nosilac funkcije odbrane
Zakonik izričito propisuje da branilac može biti samo advokat. Time se potvrđuje profesionalni karakter odbrane i potreba za stručnim pravnim znanjem u krivičnom postupku.
U postupcima za krivična dela za koja je zaprećena kazna zatvora do pet godina, advokata može zameniti advokatski pripravnik. Ova mogućnost predstavlja izuzetak koji je vezan za lakša krivična dela i ima za cilj rasterećenje sistema, ali uz zadržavanje stručnog nadzora u okviru advokature.
Lica koja ne mogu biti branioci
ZKP taksativno navodi kategorije lica koja ne mogu obavljati funkciju branioca, kako bi se izbegao sukob interesa i zaštitila nepristrasnost postupka.
Branilac ne može biti:
-
saokrivljeni, oštećeni, njihov bračni ili vanbračni partner, kao ni bliski srodnici (u pravoj liniji bez ograničenja, u pobočnoj do četvrtog stepena, a po tazbini do drugog stepena);
-
lice koje je pozvano kao svedok na glavnom pretresu, osim u zakonom predviđenim situacijama kada ne može biti ispitano ili je oslobođeno dužnosti svedočenja i odbije da svedoči;
-
lice koje je u istom predmetu već postupalo kao sudija, javni tužilac, zastupnik oštećenog, policijski službenik ili drugo lice koje je preduzimalo radnje u predistražnom postupku;
-
branilac saokrivljenog koji se tereti za isto krivično delo, osim ako organ postupka oceni da to ne bi štetilo interesima odbrane.
Ova ograničenja imaju dvostruku funkciju:
- zaštitu interesa okrivljenog i
- očuvanje integriteta postupka.
Krivični postupak zahteva nezavisnog i nepristrasnog branioca, lišenog ličnih, porodičnih ili procesnih konflikata koji bi mogli uticati na kvalitet odbrane.
Na taj način član 73 ZKP obezbeđuje da pravo na branioca ne bude samo formalno, već da podrazumeva profesionalnu, nezavisnu i zakonitu pravnu pomoć, u skladu sa standardima pravičnog suđenja.
IZVOR: ZKP
