- Prosečan muškarac u Hrvatskoj danas ima 42,8 godina, mesečno zarađuje 1.473 evra i u prvi brak stupa sa 32 godine.
- Prosečna žena ima 46,2 godine, platu od 1.421 evro, a prvi put se udaje sa prosečno 29,8 godina. Pokazuju to najnoviji podaci Državnog zavoda za statistiku (DZS), objavljeni u publikaciji „Žene i muškarci u Hrvatskoj“.
Publikacija, koju DZS objavljuje već dve decenije, donosi pregled položaja žena i muškaraca u hrvatskom društvu. Prema poslednjim podacima, u Hrvatskoj živi 1.983.669 žena, koje čine 51,3 odsto stanovništva, dok muškaraca ima 1.882.564, odnosno 48,7 procenata ukupne populacije.
Stanovništvo sve starije, brakovi sve kasnije
Hrvatska se poslednjih decenija suočava sa izraženim starenjem stanovništva. Prosečna starost muškaraca danas iznosi 42,8 godina, što je gotovo 13 godina više nego 1953. godine, kada je bila 29,3 godine. Žene su u proseku stare 46,2 godine, odnosno oko 15 godina više nego sredinom prošlog veka, kada je njihova prosečna starost iznosila 31,9 godinu.
Istovremeno, građani se na brak odlučuju znatno kasnije nego nekada. Dok su žene 1970. godine prvi brak sklapale sa prosečno 21,6 godina, danas to čine tek sa 29,8 godina. Kod muškaraca je prosečna starost pri prvom braku porasla sa 25,5 na čak 32 godine.
Sve manje brakova, razvoda sve više
Statistika pokazuje velike promene u porodičnom životu. Na hiljadu stanovnika 1950. godine sklapalo se 9,9 brakova, dok ih je 2024. godine bilo svega 4,5, odnosno više nego dvostruko manje.
Istovremeno je broj razvoda značajno porastao. Dok su 1950. godine na hiljadu sklopljenih brakova dolazila 83 razvoda, 2024. godine taj broj dostigao je 288, što je gotovo tri i po puta više.
Žene prednjače u visokom obrazovanju
Žene danas imaju nešto viši nivo visokog obrazovanja od muškaraca. Fakultet ili visoku stručnu spremu završilo je 25,7 odsto žena, u poređenju sa 22,2 odsto muškaraca.
S druge strane, muškarci su brojniji među osobama sa srednjoškolskim obrazovanjem – njih 62,4 odsto, dok taj udeo kod žena iznosi 49,4 procenta.
U poređenju sa šezdesetim i sedamdesetim godinama prošlog veka, broj žena koje su završile fakultet ili stručne studije, kao i onih koje su stekle titulu doktora nauka, više je nego udvostručen.
Na vrhu obrazovanja žene i dalje u manjini
Iako su obrazovanije nego ikada ranije, žene su i dalje manje zastupljene na najvišim rukovodećim funkcijama u obrazovanju.
Tokom poslednje akademske godine nijedna žena nije obavljala funkciju rektorke, dok je među dekanima njihov udeo iznosio 31 odsto.
U osnovnim školama žene čine većinu direktora sa udelom od 61,4 odsto, dok je u srednjim školama zastupljenost gotovo izjednačena – 49,4 odsto žena i 50,6 odsto muškaraca.
Plate i zanimanja i dalje zavise od pola
Prosečna neto plata muškaraca iznosi 1.473 evra, što je za 52 evra više od prosečne plate žena, koja iznosi 1.421 evro.
Muškarci su i dalje najzastupljeniji u građevinarstvu, gde čine 89,1 odsto zaposlenih. Žene dominiraju u oblasti obrazovanja sa udelom od 80,9 procenata.
Najpribližniji odnos zaposlenih žena i muškaraca zabeležen je u poslovanju nekretninama, stručnim, naučnim i tehničkim delatnostima, kao i u sektoru smeštaja i ugostiteljstva.
Žene dominiraju na većini sudova
U pravosuđu je slika nešto drugačija. Muškarci su većina među sudijama Vrhovnog suda, gde čine 65,5 odsto.
Na privrednim sudovima žene imaju najveći udeo – čak 78,4 odsto sudija. Više od 70 procenata žena radi i na županijskim i opštinskim sudovima, dok je na Visokom krivičnom sudu broj sudija i sutkinja potpuno izjednačen.
Umirovljenice starije, ali sa manjim penzijama
Prosečan penzioner u Hrvatskoj ima 72 godine i prima penziju od 670,19 evra nakon gotovo 33 godine radnog staža.
Prosečna penzionerka je oko godinu i po starija, ima nešto kraći radni staž – 30 godina i četiri meseca – i prima prosečnu penziju od 560,60 evra.
Podaci Državnog zavoda za statistiku pokazuju da se hrvatsko društvo poslednjih decenija značajno promenilo – stanovništvo je sve starije, brakovi se sklapaju kasnije, razvoda je sve više, žene su obrazovanije nego ikada, ali razlike u platama i zastupljenosti na vodećim funkcijama i dalje postoje.
Izvor: Državni zavod za statistiku (DZS), publikacija „Žene i muškarci u Hrvatskoj“ / Hina
